İstanbulun Gülhanə parkında 1839-cu ildə “Hatt-ı Şerif”in (Padşah yazısı) oxunma- sı – Tənzimatın elan edilməsi ilə yeni dövrə qədəm qoyan, çoxəsrlik milli və dini dəyərlər zəminində inkişaf etmiş türk ədəbiyyatında qərbləşmə prosesinə təkan verən böyük bir can- lanma yarandı. Bəzilərinin “Edebiyat-ı Cedide” adlandırdığı bu prosesə paralel olaraq ədəbi dairələrdə fərqli mübahisələr 1860-cı illərdən sonra daha da geniş vüsət aldı. Ziyalı- ların böyük coşqu ilə girişdiyi, bir-biriləruinə isbatlamağa çalışdığı və təcrübələrini sərgi- lədikləri bu mühabisələrin ədəbiyyat tarixində silinməz iz buraxanları heç şübhəsiz ki, “Aruz-Hece” və “Yeni Lisan” mübahisələri olmuşdur. Mübahisələrin başlıca mövzusu klassik ədəbiyyatda istifadə edilən əruz vəzni ilə xalq ədəbiyyatının ölçü vahidi hesab olunan heca vəzni idi. Bu mübahisə eyni zamanda os- manlıcanın ərəb və fars sözlərindən təmizlənməsi, yeni-yeni türk dili yaradılması fikrini də dəstəkləyirdi. Əslində poeziyada sillabik və kvantitativ olçü məsələsi müxtəlif dövrlərdə re- gionun digər ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda da şiddətli xarakter almışdı. Ancaq araşdırmalar göstərir ki, poeziyaya fərqli baxışların nəticəsi kimi meydana çıxan bu proses Türkiyədə daha kəskin xarakter daşımış, hətta opponentlərin bir-birini bəzən açıq-aydın şə- kildə qırıcı həcvlər yazıb təhqir etməsinə belə gətirib çıxarmışdır. Uzun illər davam edən bu mübahisələrə Hüseyin Cahit Yalçın, Rıza Tevfik, Ömer Naci Emin, Fuad Köprülü, Yakup Kadri kimi aydınlar da qoşulmuş, problemdən çıxış üçün fərqli fikirlər irəli sürmüş, bunları əsaslandırmağa çalışmışlar. Məqalədə Türkiyə qaynaq- ları əsasında həmin prosesin gedişi və xarakteri araşdırılmışdır.